Ένα site για Εκπαιδευτικούς. Το δικό σου site για την Εκπαίδευση.

Το μάθημα της Έκθεσης

to-mathhma-thw-ektheshs

Είναι πολύ συχνό το φαινόμενο να συναντά κανείς μαθητές σε μεγάλες ηλικίες που να μην μπορούν να εκφραστούν κατάλληλα και επαρκώς στον γραπτό λόγο. Αν και ο γραπτός λόγος είναι προϊόν σκέψης και προσεκτικής επιλογής λέξεων είναι πολύ πιο δύσκολο να είναι κατανοητός και άμεσος από ότι ο προφορικός. Γιατί συμβαίνει αυτό; Μα φυσικά γιατί τον δεύτερο τον εξασκούμε πολύ περισσότερο. Πώς λοιπόν μπορούμε να βοηθήσουμε τους μαθητές μας να επιτύχουν στο κομμάτι της σύνταξης και παρουσίασης των ιδεών τους με τα κριτήρια ενός σωστά δομημένου γραπτού λόγου; Ιδού μερικές συμβουλές.

  1. Εξάσκηση από μικρή ηλικία
    Οι απαιτήσεις μας για τις γραπτές ικανότητες των μαθητών καλό θα ήταν να είναι ανάλογες και των γνώσεων που ήδη τους έχουν προσφερθεί κατά την πορεία τους στο σχολείο. Δεν είναι δυνατόν να ζητάμε από τα παιδιά να γράφουν άρτιες εκθέσεις, έχοντας γράψει μόνο δύο από Σεπτέμβριο μέχρι Μάιο. Η έκθεση, όπως και κάθε μια από τις άλλες δεξιότητες, είναι κάτι που οικοδομείται σταδιακά και εμπλουτίζεται προοδευτικά. Ας ζητάμε ήδη από τους μικρούς μαθητές μετά τον Δεκέμβριο να σχηματίσουν προτάσεις με τις λέξεις που μαθαίνουν και αργότερα –σε μεγαλύτερα επίπεδα- να φτιάξουν μια παράγραφο με όσες περισσότερες λέξεις μπορούν από αυτές που έχουν για ορθογραφία την δεδομένη στιγμή.
  2. Έξυπνη διόρθωση
    Έχοντας στα χέρια μας τις προτάσεις και τις παραγράφους των μαθητών, ας τους δώσουμε και την δέουσα ανατροφοδότηση. Ας χρησιμοποιούμε για την διόρθωση μολύβι ή ήπιου χρώματος στυλό και όχι πολύ έντονο, όπως κόκκινο. Τα σχόλιά μας ας είναι μαζεμένα, στοχευμένα και όχι να πιάνουν τη μισή σελίδα.
    Μια τελεία, μια μικρή γραμμή, ένα σύμβολο + θα δώσουν στους μαθητές να καταλάβουν τι πρέπει να ξαναδούν, τι δεν ταιριάζει ή που θα πρέπει να προσθέσουν επεξηγήσεις και επιπλέον πληροφορίες. Στα μεγάλα επίπεδα, μπορούμε να τους ζητήσουμε να γράφουν μια γραμμή και να αφήνουν μία, ώστε να μπορούμε να τους υπογραμμίσουμε τυχόν λάθη και να τα διορθώσουν μόνοι τους. Τέλος, πάντα εξηγώ γιατί και τι έχω διορθώσει και επισημαίνω τρόπους που θα κάνουν την έκθεσή τους καλύτερη. Δεν λέω δηλαδή απλά «ότι στο συγκεκριμένο σημείο δεν είναι ξεκάθαρη η ιδέα σου», αλλά συνεχίζω ότι «για να γίνει πιο ξεκάθαρη μπορείς να προσθέσεις αυτό ή εκείνο», παρέχοντας λύσεις.
  3. Βασικό σχεδιάγραμμα
    με σκοπό την ιεράρχηση των ιδεών. Στα περισσότερα κείμενα που θα κληθούν οι εκπαιδευόμενοι να γράψουν πρέπει να υπάρχει μια κεντρική ιδέα- για κάθε παράγραφο θεματική πρόταση- που θα βρίσκεται στην αρχή. Σταδιακά θα εμπλουτίζεται με προτάσεις που την επεξηγούν. Αυτές θα προσθέτουν το παράδειγμα ή το αποτέλεσμά της στον αναγνώστη. Φυσικά μιλάμε για συνοχή κειμένου και την συνακόλουθη συνεκτικότητα που επιτυγχάνεται μέσα από κατάλληλο και αλληλένδετο λεξιλόγιο και ενωτικές λέξεις, όπως «επιπρόσθετα», «αντίθετα», «εν τέλει». Με το πέρας ενός σχεδιαγράμματος στο χαρτί δίνουμε άμεση βοήθεια. Με την ολοκλήρωση της έκθεσης, υπενθυμίζουμε τη σημασία της ανάγνωσης του κειμένου, ώστε να διορθώσουμε γραμματικά, συντακτικά ή ορθογραφικά λάθη.
  4. Χρήση ημερολογίου
    Ο καλύτερος τρόπος για να μάθει κανείς κάτι είναι να καταπιαστεί μαζί του και να το εξασκεί όσο περισσότερο μπορεί. Το ημερολόγιο ίσως φαίνεται άσκοπο στους περισσότερους είναι όμως ένας εξαιρετικός τρόπος να παρακολουθήσουμε τις σκέψεις μας αλλά και τον τρόπο που εκφραζόμαστε. Η συχνή χρήση του θα δώσει την ευκαιρία στα παιδιά να δουλεύουν το λεξιλόγιο που ξέρουν και το πιο σημαντικό τους δίνει την αίσθηση ότι δεν κρίνονται, γι’ αυτό και αφήνονται να ξεδιπλώσουν τις σκέψεις τους ελεύθερα.
  5. Ανάγνωση εξωσχολικών βιβλίων και παραμυθιών
    χωρίς αυτό να είναι πάντα υποχρεωτικό. Μπορούμε στην αρχή, στα μέσα της χρονιάς ή και στο τελευταίο μάθημα του σχολικού έτους να προμηθεύσουμε τα παιδιά με μια λίστα αξιόλογων βιβλίων που μπορούν να τους κρατήσουν συντροφιά τα απογεύματα στο χωριό και στις διακοπές τους και που ιδανικά θα είναι μικρά σε μέγεθος, ευκολονόητα και θα τα βοηθούν να κρατήσουν λέξεις, εικόνες και ιδέες που θα μπορούν να τα εμπνεύσουν για τα δικά τους κείμενα.
    Μπορούμε ν καθιερώσουμε μια φορά το μήνα την ανάγνωση ιστοριών και παραμυθιών, αρχικά για ξεκούραση και μετά από κάποιο διάστημα να εμπλουτίσουμε αυτή την δραστηριότητα με συζήτηση ή πολύ μικρά projects. Σας παραθέτω μερικά τέτοια βιβλία και παραμύθια που κι εμένα με έχουν βοηθήσει στο μάθημα και τα οποία οι μαθητές μου θυμούνται πάντα με χαρά και αναφέρουν στους γονείς τους.
    Ο Χάρι Πόττερ, για παράδειγμα, μπορεί να μην είναι της προτίμησής μου αλλά αναγνωρίζω ότι εξάπτει την φαντασία των παιδιών. Τους παρέχει την δυνατότητα να εξερευνήσουν κομμάτια του μυαλού τους πολύ καλύτερα από ότι ένα σχολικό βιβλίο.
    «Το Δέντρο και το Αγόρι» του Ευγένιου Τριβιζά, είναι μια υπέροχη και μικρή σε μέγεθος ιστορία για να τους δείξει πως τα Χριστούγεννα δεν είναι ευχάριστα για όλους και πως κι εμείς πρέπει να κάνουμε κάτι για να προσθέσουμε φως στην πόλη μας και τις ζωές των άλλων.
  6. Ξεκινάω με τα σημαντικά
    Η πιο σωστή συμβουλή που μου έδωσε ποτέ καθηγητής και μάλιστα στο Πανεπιστήμιο ήταν να ξεκινάω κατευθείαν παραθέτοντας την άποψή μου. Αναφέρω το πιο σημαντικό επιχείρημα ήδη από την πρώτη παράγραφο. Οι πολλές γενικότητες και οι γνωστές σάλτσες δεν είναι αποτελεσματικές ιδιαίτερα όταν κάποιος καλείται να ασκήσει κριτική και να πει τη γνώμη του πάνω σε ένα συγκεκριμένο θέμα.
  7. Δίνω ιδέες
    Οι μαθητές δεν είναι δυνατόν να έχουν εκτεθεί στο πλήθος των πληροφοριών που γνωρίζουμε εμείς. Οι εμπειρίες του είναι περιορισμένες ή και μηδαμινές πάνω σε ένα συγκεκριμένο θέμα. Καλό είναι λοιπόν να κάνουμε μαζί τους έναν αρχικό «καταιγισμό» και να μοιραστούμε ιδέες και σκέψεις που μπορούν να χρησιμοποιήσουν στον γραπτό τους λόγο. Αυτό μπορεί να γίνει όταν τους δείχνουμε το βασικό σχεδιάγραμμα αλλά και όταν επιθυμούμε απλά να πούμε τι να περιέχει η έκθεσή τους.
  8. Δεν κατακρίνω
    και δεν θέτω σε καμιά περίπτωση περιορισμούς στην φαντασία. Μπορώ φυσικά να καθοδηγήσω και να «στρογγυλέψω» κάποιες από τις απόψεις των παιδιών με σκοπό να παρουσιαστούν καλύτερα στο χαρτί, αλλά δεν επιβάλλω τη γνώμη μου.
    Το ξέρω ότι μπορεί να χρησιμοποιήσουν περίεργα επίθετα για να περιγράψουν κάτι ή να «εφεύρουν» λέξεις. Τους επιβραβεύω για την επινοητικότητά τους και τους λέω παράλληλα και το δόκιμο και το πιο σωστό. Κρατώ στο μυαλό μου ότι ο κάθε ένας από εμάς έχει το προσωπικό του στυλ γραφής και δεν θα πρέπει να νιώθει ότι αυτό περιορίζεται. Οι κανόνες σαφώς είναι για να ακολουθούνται, όπως και οι εξαιρέσεις! Η κατανόηση αυτή θα δημιουργήσει στους εκπαιδευόμενους την αίσθηση της ελευθερίας ταυτόχρονα με την εκμάθηση της διδακτέας ύλης.

Όταν γράφουμε και όταν διορθώνουμε, ας έχουμε στο μυαλό μας τα υπέροχα λόγια του Maurice Chapelan:
«Μ’ αρέσει πολύ που η καρδιά υπαγορεύει, που η φαντασία γράφει και που το πνεύμα διορθώνει».

Σ' ενδιαφέρει επίσης…