Η αυτορρύθμιση αποτελεί θεμέλιο λίθο της μαθησιακής διαδικασίας και της ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης των μαθητών. Παρόλο που δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην καλλιέργειά της στις πρώτες σχολικές βαθμίδες, στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση συχνά θεωρείται —λανθασμένα— ως μια δεξιότητα ήδη κατακτημένη.
Στην πράξη, όμως, οι έφηβοι μαθητές συνεχίζουν να δυσκολεύονται στη διαχείριση των συναισθημάτων τους, στην οργάνωση του χρόνου τους και στη ρύθμιση της συμπεριφοράς τους. Οι αυξημένες ακαδημαϊκές απαιτήσεις, σε συνδυασμό με τις έντονες αναπτυξιακές αλλαγές της εφηβείας, καθιστούν την ανάγκη για ενίσχυση της αυτορρύθμισης πιο επιτακτική από ποτέ.
Γιατί όμως δεν πρέπει να θεωρούμε την αυτορρύθμιση δεδομένη; Σύμφωνα με τον Gabor Maté, στο έργο του Όταν το σώμα λέει όχι, ακόμη και οι ενήλικες συχνά δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν και να διαχειριστούν αποτελεσματικά τα συναισθήματά τους. Η χρόνια καταπίεση ή η μη επεξεργασία των συναισθημάτων μπορεί να επηρεάσει τόσο την ψυχική όσο και τη σωματική υγεία.Αν αυτό ισχύει για τους ενήλικες, γίνεται σαφές ότι οι μαθητές μας —ακόμη και στο Γυμνάσιο ή το Λύκειο— χρειάζονται συστηματική υποστήριξη για να αναπτύξουν δεξιότητες αυτορρύθμισης.
Πώς όμως αυτή η γνώση αφορά τους εκπαιδευτικούς και τον ρόλο τους; Η διδασκαλία της αυτορρύθμισης δεν απαιτεί απαραίτητα σύνθετα προγράμματα ή εξειδικευμένες παρεμβάσεις. Αντίθετα, μπορεί να ενσωματωθεί οργανικά στη διδακτική πράξη μέσα από απλές, σταθερές και επαναλαμβανόμενες πρακτικές και καθημερινές μικρές παρεμβάσεις με μεγάλο αντίκτυπο. Μία από τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές είναι η ορατή οργάνωση του μαθήματος.
Ξεκινήστε κάθε μάθημα γράφοντας σε εμφανές σημείο (π.χ. πίνακα ή μεγάλο ημερολόγιο):
1.Τι θα κάνετε στη διάρκεια της διδακτικής ώρας
2. Τη σειρά των δραστηριοτήτων
3. Τυχόν στόχους ή προσδοκώμενα αποτελέσματα
Εναλλακτικά, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ατομικές πλαστικοποιημένες κάρτες σε κάθε θρανίο, δίπλα από κάθε μαθητή, όπου οι μαθητές καταγράφουν οι ίδιοι τη ροή του μαθήματος.
(Ξέρω ότι τώρα σκέφτεσαι πως δεν υπάρχει χρόνος. Αφιέρωσε ακόμη και ολόκληρη την διδακτική ώρα προκειμένου να κατανοήσουν οι μαθητές τι κάνεις. Μην βιαστείς. Είμαι σίγουρη πως θα αποδειχθεί εξαιρετικά αποτελεσματικό εργαλείο σε βάθος χρόνου και όταν οι μαθητές εξοικειωθούν θα γίνεται μέσα σε πέντε λεπτά! Αξίζει να το δοκιμάσεις!)
Γιατί λειτουργεί αυτή η πρακτική; Η συγκεκριμένη στρατηγική ενισχύει την προβλεψιμότητα και το αίσθημα ασφάλειας, μειώνει το άγχος και τη γνωστική υπερφόρτωση, βοηθά τους μαθητές να οργανώνουν τον χρόνο και τη μελέτη τους, ενισχύει την υπευθυνότητα και τη συμμετοχή και φυσικά εφαρμόζεται καθολικά, χωρίς να στοχοποιεί μαθητές με δυσκολίες. Πρόκειται με άλλα λόγια για μια πρακτική που ευθυγραμμίζεται με τις αρχές της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης και της διαφοροποιημένης διδασκαλίας.
Το “κλειδί” στην τακτική αυτή, όπως άλλωστε και σε κάθε άλλη παιδαγωγική στρατηγική, είναι η συνέπεια και η σταθερότητα, ώστε να μετατραπεί σε σταθερή ρουτίνα για τους μαθητές και να λειτουργήσει ως βάση του μαθήματος.
Τέλος, αξίζει να θυμόμαστε πως η αυτορρύθμιση δεν είναι μια δεξιότητα που μπορούμε να θεωρούμε δεδομένη — ούτε καν στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Αντίθετα, αποτελεί μια δυναμική διαδικασία που απαιτεί συνεχή καλλιέργεια. Μέσα από απλές, δομημένες πρακτικές, μπορούμε να υποστηρίξουμε ουσιαστικά τους μαθητές μας, ενισχύοντας όχι μόνο τη μαθησιακή τους πορεία αλλά και τη συνολική τους ευημερία.
Θα χαρώ να ακούσω τη δική σου εμπειρία. Αν δοκιμάσεις αυτή την πρακτική στην τάξη σου, μπορείς να μου στείλεις μήνυμα στο info@legacylegatou.gr και να μοιραστείς:
• αν λειτούργησε για εσένα
• αν την προσάρμοσες ή την εμπλούτισες
• ποια ήταν η ανταπόκριση των μαθητών σου.
