«Καλά, πέρασε κιόλας η ώρα;». Δεν υπάρχει πιο όμορφη φράση για έναν εκπαιδευτικό μετά από μια κουραστική και απαιτητική ημέρα.
Το έχεις νιώσει ποτέ αυτό στην τάξη σου; Ή ακόμα καλύτερα το έχουν νιώσει οι μαθητές σου; Γιατί όταν ο χρόνος «φεύγει» χωρίς να το καταλάβεις, κάτι πολύ ουσιαστικό συμβαίνει. Δεν είναι τύχη, ούτε σύμπτωση. Είναι αυτό που ο Mihaly Csikszentmihalyi ονόμασε «ροή» (flow). Στον κόσμο των αθλητών, το ίδιο ακριβώς βίωμα λέγεται “the zone”. Είναι εκείνη η στιγμή που η προσοχή εστιάζει απόλυτα, η συμμετοχή γίνεται αυθόρμητη και η μάθηση απλώς συμβαίνει.
Γενικά, η κατάσταση της ροής εμφανίζεται όταν η δραστηριότητα έχει νόημα για τον μαθητή, υπάρχει ισορροπία μεταξύ πρόκλησης και ικανοτήτων, η προσοχή είναι απόλυτα εστιασμένη και ο χρόνος παύει να γίνεται αντιληπτός. Στην τάξη, αυτό μεταφράζεται σε μια ομάδα παιδιών που συμμετέχουν, ανταποκρίνονται και μαθαίνουν χωρίς εξωτερική πίεση.
Ακολουθούν δοκιμασμένες πρακτικές τεχνικές για τη δημιουργία flow στην τάξη σου:
1. Ισορροπία πρόκλησης και ικανότητας
Η μάθηση λειτουργεί καλύτερα όταν το επίπεδο δυσκολίας είναι ελαφρώς πιο πάνω από αυτό που ήδη κατέχουν οι μαθητές ή υπάρχει σταδιακή αύξηση των απαιτήσεων. Όταν κάτι είναι πολύ εύκολο, προκαλεί αδιαφορία αλλά και όταν είναι πολύ δύσκολο, δημιουργεί άγχος. Επομένως, ξεκίνα με κάτι λιγότερο απαιτητικό και αύξησε προοδευτικά, ώστε να ενέχει και το στοιχείο της πρόκλησης που ιντριγκάρει τους μαθητές. Για παράδειγμα, διαφοροποίησε τις δραστηριότητες σε επίπεδα ή πρόσφερε επιλογές στους μαθητές
2. Ξεκάθαροι και απλοί στόχοι
Οι μαθητές χρειάζονται κατεύθυνση, όχι υπερφόρτωση. Διατύπωσε, με σαφή και απλό τρόπο τον στόχο στην αρχή του μαθήματος. Ακόμη καλύτερα, οπτικοποίησέ τον (πίνακας, κάρτες, εικόνες) για ακόμη καλύτερα αποτελέσματα.
3. Άμεση και ουσιαστική ανατροφοδότηση
Η ανατροφοδότηση βοηθά τους μαθητές να παραμένουν συνδεδεμένοι με τη διαδικασία. Δώσε άμεσες, σύντομες αντιδράσεις και επιβραβεύσεις. Χρησιμοποίησε μη λεκτικά σήματα (χαμόγελο, επιβεβαίωση), διόρθωσε διακριτικά μέσα στη ροή της δραστηριότητας αλλά και στο τέλος του μαθήματος, μιλώντας στο κάθε παιδί προσωπικά.
4. Μάθηση μέσα από το παιχνίδι
Το παιχνίδι αποτελεί φυσικό τρόπο μάθησης, ιδιαίτερα στις μικρές ηλικίες. Ενσωμάτωσε χρονικές προκλήσεις, λέγοντας πως μια (συνηθισμένη) δραστηριότητα θα γίνει σε συγκεκριμένο (εύλογο) χρονικό διάστημα. Χρησιμοποίησε ρόλους και σενάρια, δημιούργησε δραστηριότητες κίνησης και αλληλεπίδρασης και απλά, σύντομα παιχνίδια που ενισχύουν τη μάθηση.
5. Δημιουργία συναισθηματικά ασφαλούς περιβάλλοντος
Οι μαθητές συμμετέχουν περισσότερο όταν νιώθουν ασφάλεια. Καλλιέργησε αποδοχή απέναντι στα λάθη, συχνά παραδεχόμενος/μη τα δικά σου λάθη και δείχνοντας πως κι εσύ μαθαίνεις μαζί τους. Απόφυγε την πολλή έκθεση και την κριτική, αλλά κυρίως την ειρωνική διάθεση. Χρησιμοποίησε χιούμορ και θετική στάση, ώστε οι μαθητές να νιώσουν πιο χαλαρά και να μπορέσουν να εμπλακούν στις δραστηριότητες.
6. Ρυθμός και εναλλαγή δραστηριοτήτων
Η διατήρηση του ενδιαφέροντος απαιτεί ποικιλία. Περιόρισε τη διάρκεια κάθε δραστηριότητας και εναλλάσσε μορφές μάθησης (προφορικός λόγος, παιχνίδι, γραφή, κίνηση), διατηρώντας παράλληλα έναν ζωντανό ρυθμό.
7. Εστίαση της προσοχής
Η ικανότητα συγκέντρωσης καλλιεργείται. Χρησιμοποίησε τη φωνή σου ως εργαλείο άλλοτε χαμηλόφωνα και άλλοτε πιο δυνατά και επανέφερε την ομάδα με μικρές παύσεις όταν χρειάζεται, μέσω χαλαρωτικής/διαφραγματικής αναπνοής.
8. Η ενέργεια του εκπαιδευτικού
Η στάση του εκπαιδευτικού επηρεάζει άμεσα την ατμόσφαιρα της τάξης. Όταν ο εκπαιδευτικός δείχνει ενδιαφέρον, είναι παρών, απολαμβάνει τη διαδικασία και συμμετέχει με όλη του την ενέργεια, οι μαθητές ακολουθούν.
Πάντα να θυμάσαι πως η δημιουργία flow δεν είναι αποτέλεσμα τύχης, αλλά συνειδητής παιδαγωγικής επιλογής. Είναι η ικανότητα να σχεδιάζεις μαθήματα που, ενεργοποιούν, εμπλέκουν, εμπνέουν. Τότε είναι που η μάθηση παύει να είναι υποχρέωση και γίνεται εμπειρία.
Και εκείνη τη στιγμή, όταν ακούσεις: «Καλά, πέρασε κιόλας η ώρα;», θα γνωρίζεις ότι έχεις καταφέρει κάτι βαθύτερο από τη διδασκαλία. Έχεις δημιουργήσει ουσιαστική σύνδεση.
